متون سیاستی

زنان در شهر

اول — ماجرا چیست؟

خیابان‌ها، معابر، وسائل حمل و نقل عمومی، و سایر فضاها و زیرساخت‌های شهری به ندرت نیازها و خواست زنان را در نظر می‌گیرند و بدین‌ترتیب خواسته یا ناخواسته موجب حذف آنان از فضای عمومی می‌شوند. حضور زنان در تهران با احساس ناامنی و ترس همراه است. بیشتر زنان در تهران نوعی از آزار خیابانی و اضطراب شهری را تجربه کرده‌اند و برخی خانواده‌ها به همین بهانه‌ها زنان را بعضاً از حضور در فضاهای شهری منع می‌کنند. مجموعه‌ی این مسائل که نیمی از جمعیت ساکن این شهر را درگیر می‌کند در برنامه‌ریزی‌های شهری توجهی برنیانگیخته‌اند و اساساً جدی گرفته نشده‌اند.

دوم — چرا اینطور شد؟

بدون شک مسائل زنان در محیط شهری به تمامی وابسته به مدیریت شهری نیست. تغییر در آن‌ها نیز به تغییرات بزرگتری از تغییر در مدیریت شهری نیاز دارد. برخی از مسائل زنان در محیط شهری که وابسته به مدیریت شهری است از این قرارند:

۱. نگاه آسیب‌شناسانه به مسائل زنان: در مدیریت شهری تهران در سال‌های گذشته زنان عموماً تنها آنجایی موضوعیت یافته‌اند که به واسطه‌ی مسائلی همچون «اعتیاد»، «سرپرستی خانوار»، و دیگر «آسیب‌های اجتماعی» به مساله‌ای بحرانی بدل شده‌اند. این نگاه آسیب‌شناختی مانع شکل‌گیری رویکردی کلی و ساختاری به زنان در مقام جمعیتی فعال شده است که در مدیریت و طراحی شهری باید نقشی اساسی داشته باشند. در صورت مشارکت فعالانه‌ی زنان در زندگی اجتماعی و حیات شهری در نهایت آسیب‌ها و مسائل مربوط به زنان نیز کاهش خواهد یافت.

۲. فضاهای بی‌دفاع شهری: بسیاری از زنان در فضاهای شهری تهران احساس امنیت نمی‌کنند. آزار جنسی، زورگیری و خشونت کلامی بخشی از تجارب روزمره‌ی زنان است. احساس ناامنی در شهر باعث می‌شود زنان گاه به تصمیم خود و گاه با اجبار خانواده از فضاهای عمومی شهر کنار بروند. این کناره‌گیری در نهایت به تثبیت ناامنی در شهر دامن می‌زند. زنان در دو نوع فضا احساس ناامنی بیشتری دارند؛ فضاهای خلوت و فضاهای بسیار شلوغ. پل‌های عابر پیاده، معابر و پارک‌های تاریک، مناطق غیرمسکونی، خیابان‌ها، بازارها و مراکز پر ازدحام جملگی فضاهای بی‌دفاع شهری برای زنان هستند.

۳. شهر مردانه: علاوه بر ناامنی، فضاهای تک‌جنسیتی نیز زنان را از فضای شهر تهران دور می‌کند. بسیاری از فضاهای شهری تهران تک‌جنسیتی هستند. پارک‌ها، استادیوم‌های ورزشی و سایر پاتوق‌های مردانه فضاهایی هستند که زنان نمی‌توانند به راحتی به آن‌ها وارد شوند. مدیریت شهری، در ادامه‌ی همین منطق، عوضِ عمومی‌کردن فضاها دست به ایجاد محیط‌های تک‌جنسیتی برای زنان زده است. فضاهای تک‌جنسیتی، در درازمدت زنان را به حاشیه می‌راند و به خانه‌نشینی ترغیب می‌کند.

سوم — چه باید کرد؟

شورای شهر تهران می‌تواند و می‌بایست همه‌ی شهروندان را فارغ از جنسیت‌شان به حضور فعال در فضای شهری دعوت کند. فارغ از این موضوع، شورای شهر تهران می‌تواند برای تضمین حضور امن زنان در شهر این راهکارها را در پیش بگیرد:

  • افزایش نور پیاده‌روها، پارک‌ها، و میدان‌ها در طول شبانه روز
  • حضور گسترده، در دسترس، و قابل اعتماد نیروهای رسیدگی‌کننده به آزارهای خیابانی در فضاهای شهری
  • باز بودن ۲۴ ساعته مکان‌های عمومی
  • اصلاح و مناسب‌سازی فضاهای بی‌دفاع شهری
  • راه‌اندازی سامانه‌ی اطلاعاتی مبتنی بر گزارش‌های مردمی برای شناسایی نقاط ناایمن شهری
  • افزایش ساعت کار وسائل حمل و نقل عمومی تا زنان بتوانند با آرامش خیال تا دیروقت در شهر رفت و آمد کنند
  • استفاده از پتانسیل‌های محلی و تجربیات زنان برای امن‌سازی محلات
  • وجود خانه‌های امن در محله‌ها برای زنان بی‌خانمان، آسیب‌دیده، معتاد، و کارگران جنسی
  • ایجاد بازارچه‌های محلی با حضور زنان که موجب فعالیت بیشتر آنها در سطح شهر می‌شود
  • مناسب‌سازی پیاده‌روها، متروها، و اتوبوس‌ها برای گذر کالسکه و ساک خرید
  • آموزش‌های شهروندی برای کاهش آزار جنسی کلامی و فیزیکی و آموزش واکنش به آزار و گزارش آن
  • افزایش پارکها و محلهای مناسب تفریح و بازی کودکان